Categories
гадаад мэдээ

“Курскийн цүлхэн-2” DNN.mn

Энэ сарын 6-нд Украины армийн анги нэгтгэлүүд Оросын хил давж, Курск мужийн нутаг дэвсгэрийн гүн рүү нэвтэрч эхэлсэн тухай хэсэгчилсэн мэдээллүүд нийтийн сүлжээгээр тарав. Эхлээд ч өнгөрсөн жил болж байсан Украины Зэвсэгт хүчний бүрэлдэхүүнд багтдаг “Оросын сайн дурын корпус” болон “Оросын эрх чөлөөт легион”-ы дайчдын хорлон сүйтгэх, тагнуулын ээлжит оролдлого мэт харагдаж байв. Гэхдээ тулааны эрчим энэ удаад бүх зүйл илүү ноцтой гэдгийг баталж эхлэв. Энэ өдрийн орой тус мужийн захирагчийн үүрэг гүйцэтгэгч Алексей Смирнов “Тус бүс нутагт Украины 26 дроныг буудаж устгасан бөгөөд хил нэвтэрсэн дайсны цэргүүд манай цэрэг, нисэх хүчинд бут цохигдож өөрийн хил рүү ухран гарсан” гэж мэдэгдэв. Харин өглөө нь Курскийн хилийн бүсийн хэд хэдэн чиглэлд зэвсэгт бүлэглэлүүд тулалдан урагшилж буй тухай мэдээлэл тарж, анх удаа Оросын блогерууд “Москвагийн төв телевизүүд худал мэдээлэл тарааж байна” хэмээн шүүмжилж, Украины танк, хуягтууд нутгийн гүнд нэвтэрч, асуудал хурцдаж буйг мэдээлсэн юм.

Иймээс ОХУ-ын Батлан хамгаалах яам анх удаа энэхүү нөхцөл байдлын талаар “Өнөөдөр Москвагийн цагаар өглөөний 8:00 цагаас эхлэн дайсны 22 дугаар механикжсан бригадын гурван зуун цэрэг их бууны галын бэлтгэл хийсний дараа Украины Зэвсэгт хүчний ангиуд 11 танк, 20 гаруй хуягт тээврийн хэрэгслийн тусламжтайгаар Курск мужийн Орос-Украины хилийн Николаево-Дарьино, Олешня сууринд байрлаж байсан ОХУ-ын хилийн ангиуд руу дайрсан… Оросын Батлан хамгаалах яам байлдааны бүсэд нөөц хүчээ байршуулж, энэ өдрийн үдээс хойш нисэх хүчний хамт Украины 16 хуягт машин болон зургаан танк, явган цэргийн хоёр байлдааны машиныг устгасан” гэж мэдээлэв. Харин орой нь ОХУ-ын Батлан хамгаалах яам “Курск мужийн нутаг дэвсгэрт нэвтэрсэн Украины тагнуулын бүлэг хохирол амсаж, өөрийн нутаг дэвсгэр рүү ухарсан” гэсэн шинэ мэдэгдэл хийсэн бол Оросын блогчин Роман Алехин “Дайсан Курск мужийн нутаг дэвсгэрт байсаар байна” гэж мэдээлж байв. Харин Украины Зэвсэгт хүчний жанжин штаб энэ хугацаанд ямар ч мэдээлэл хийхгүй байв.

Маргааш нь тулааны бүсээс олон мэдээлэл ирж байсан ч ихэнх нь баталгаагүй, юу болж байгаа талаарх бүрэн дүр зураг тодорхойгүй хэвээр байв. Түүнээс гадна нөхцөл байдал хурдан өөрчлөгдөж байлаа. Орой нь Украины армийн ангиуд Оросын Курск мужийн өөр нэг бүс нутгийн төв болох Суджа хотоос баруун хойд зүгт 30 км-ийн зайд, хилийн цэгээс 20 км-ийн зайд орших Коренево хотыг эзэлж эхэлсэн тухай Оросын телеграмм сувгууд мэдээлж эхлэв.

Курскийн тулаан эхэлснээс тав хоногийн дараа Украины арми Оросын гурван мужид 30-35 км нэвтэрч бэхлэлт байгуулж эхэлсэн нь тодорхой болов. Ерөнхийлөгч Зеленский анх удаа байлдааны ажиллагаа явагдаж байгаа ОХУ-ын Курск мужийг тусгайлан нэрлэхгүйгээр “Ерөнхий командлагч Сырский фронт болон манай үйл ажиллагаа дайныг түрэмгийлэгчийн нутаг дэвсгэрт “түлхэн оруулсан” талаар хэд хэдэн удаа надад мэдээлсэн. Үүнийг хэрэгжүүлсэн манай Батлан хамгаалахын анги, нэгж бүрт би талархаж байна. Украин шударга ёсыг яаж сэргээхээ мэдэж байгаа бөгөөд энэ нь дайныг түрэмгийлэгчдийн нутагт оруулсан явдлаар баталгаажиж байна” гэж хэлэв. Ийнхүү дайн Оросын өөрийнх нь нутагт шилжиж байлдааны санаачилгыг Украин авч байгаа нь тодорхой болов. Украины арми жижиг суурингуудаа алдах замаар жилийн хугацаанд Оросын армийн хүчийг барагдуулж, хүчээ нөөцлөн гэнэт гурван мужид нь довтолж Оросын армийн бэхлэлтийн хоёр шугамыг төвөггүй давж тэдний жилийн хугацаанд эзэлсэн нутгийн хэмжээний талаас илүү хувийг тавхан хоногт эзлэн бэхжив. Оросууд хил дээрээ бэхлэлтийн шугам барихад тэрбум, тэрбумаар нь рубль зарцуулсан. Энэ мөнгө хэний халаасанд орсон нь тодорхой болов. Мөн Оросын тагнуулын байгууллага, арми нь өөрийн нутгийг хамгаалах, гэнэтийн довтолгоонд хариу үйлдэл үзүүлэх ямар ч чадваргүй, ерөнхий командлагч Путинд байнга худал мэдээлэл өгч байдаг нь дэлхий нийтэд ил болж орхив. Хамгийн гол нь цэргийн шинжээчид энэхүү тулааныг дэлхийн II дайнд эргэлт гаргасан 1943 оны наймдугаар сард болсон тулаантай адилтгаж “Курскийн цүлхэн-2” гэж нэрлэв. Түүхэнд “Курскийн цүлхэн” гэж нэрлэгдэж үлдсэн энэхүү тулаанд Оросууд үнэндээ германчуудаас хэд дахин олон танк, нисэх онгоц, их буу, цэргээ алдсан юм. Гэхдээ энэ үед Германы үйлдвэр нь чинээндээ тулж цаашид бүтээгдэхүүнээ нэмэгдүүлэх боломжгүй болчихсон байв. Өөрөөр хэлбэл Германы үйлдвэрүүд фронтод устгагдаж буй байлдааны техникийг нөхөн үйлдвэрлэх чадваргүй болчихсон байв. Ийнхүү германууд ялагдаж эхэлсэн билээ. Үйлдвэрлэл өсөх боломжгүй болчихоод байхад улсад эргэлдэх мөнгөний тоо өсч, инфляци хяналтаас гарахыг эдийн засгийн шинжлэх ухаанд “стагнаци” буюу “хөдөлгөөнгүй, зогсонги байдал” гэх бөгөөд харин бид “эдийн засгийн хэт халалт” гэдэг. Тэгвэл “Курскийн цүлхэн”-ий үеийн Германтай яг адил өнөөдөр ОХУ-ын эдийн засагт стагнаци нүүрлэчихээд байна. Тухайлбал, ОХУ-ын Төв банкны ерөнхий захирал Эльвира Сахипзадовна Набиуллина өнгөрсөн сарын 26-нд Төв Банкны бодлогын хүүг 18 хувь болгож өсгөж буйг зарласан. Тэрээр “Улсын үйлдвэрлэлийн хүчин чадал шавхагдан стагнаци явагдаж, инфляци аюултай түвшинд хүрсэн учир энэ арга хэмжээг авч байна” гэж мэдэгдсэн. Ийнхүү ОХУ-ын Төв банкны ерөнхий захирал анх удаагаа улс оронд нь стагнаци болсныг олон нийтэд ил тод зарласан юм. Үүний үр дүнд ипотекийн зээл хоромхон зуур 21-23 дахин нэмэгдэж шинэ байрны үнэ 30 жилийн хугацаатай 570 хувиар өсөв. Ингэснээр шинэ, хуучин байрны нэг ам.м-ийн үнэд 55 хувийн ялгаа үүсэв. Ийнхүү шинэ байранд орох хүнгүй болж үл хөдлөх хөрөнгийн өсөлт буурч ажилгүйдэл ихэсч эхлэв. Мөн өдийд үнэ нь буурдаг хүнсний ногооны үнэ ч огт буурсангүй. Энэ мэт олон тооны дотоод инфляци дээр Хятадын банкны төлбөрийн саатлаас үүдсэн экспортын өргөн хүрэглээний барааны үнэ өссөн гадны шалтгаантай инфляци ч бас нэрмээс болж эхлээд байна. Саяхан л “Манай ДНБ өсч, гайхамшиг үзүүлж байна” гэж байсан Оросын хэвлэлийнхэн үйлдвэрлэл зогсонги байдалд орж инфляци өсч байгааг уралдан халаглах болов. Чухамдаа стагнаци л Путины хувьд хамгийн том дайсан нь мөн бөгөөд фронтод арми нь ялагдах гол шалтгаан нь юм. Ийнхүү яг 71 жилийн дараа Германы “Барс” танкууд довтлон буудаж “Курскийн цүлхэн” дахин давтагдав. Харин энэ удаа Оросын арми ялагдаж, Путины дэглэм нуран унаж эхэлсэн нь дэлхий нийтэд тодорхой болов. Мөн украин цэргүүд орос эмэгтэйчүүд, охидыг хүчиндэж, энгийн иргэдийг тонож дээрэмдэн алж, баривчлан тамлаж байгаа тухай ганц ч мэдээ энэ хугацаанд гарсангүй. Энэ нь ардчилсан болон дарангуйллын тогтолцооны ялгааг олон нийтэд тод томруунаар харуулсан явдал болов.

 

Бэлтгэсэн:

Г.АМАРСАНАА

Categories
мэдээ нийгэм цаг-үе

“Ногоон автобус”-ны гэх хэргийн шүүх хурал болно DNN.mn

“Ногоон автобус”-ны гэх хэрэгт холбогдсон этгээдүүдийн гэм буруугийн шүүх хурал өнөөдөр 10:00 цагт эхэлнэ.

Нийслэлийн прокурорын газраас “Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар болон Худалдан авах ажиллагааны газрын эрх бүхий албан тушаалтнууд 2023 онд нийслэлийн өмчийн хөрөнгөөр 600 ширхэг автобус худалдан авах ажиллагааг зохион байгуулахдаа хууль зөрчиж, бусдад давуу байдал бий болгосон” гэх хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэн өнгөрөгч гуравдугаар сард шүүхэд шилжүүлсэн.

Нийт 24 хүнд холбогдох хэрэгт Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 /Эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах/, 17.3 дугаар зүйлийн 2.2 /Залилах/, 22.12  дугаар зүйлийн 1 /Хуулийн этгээдийн эрх мэдлийг урвуулан ашиглах/-д зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэн Чингэлтэй дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхэд шилжүүлжээ.

Categories
мэдээ нийгэм цаг-үе

Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно DNN.mn

Малчид, иргэд, тээвэрчдэд зориулсан мэдээ: Өнөөдөр Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно.

2024 оны наймдугаар сарын 12-ны 08 цагаас 20 цаг хүртэл: Нутгийн баруун хагаст үүлшинэ, бусад нутгаар багавтар үүлтэй. Баруун аймгуудын нутгийн зарим газар, төвийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно. Салхи нутгийн зүүн хэсгээр баруун хойноос, бусад нутгаар баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, нутгийн зарим газраар борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. Монгол-Алтай, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчир орчим, Халх голын хөндий, Дорнод-Дарьгангийн тал нутгаар 20-25 хэм, Орхон-Сэлэнгийн сав газар болон Алтайн өвөр говиор 31-36 хэм, бусад нутгаар 25-30 хэм дулаан байна.


2024 оны наймдугаар сарын 13-наас 2024 оны наймдугаар сарын 17-ныг хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан төлөв

13-нд баруун аймгуудын нутгийн зарим газар, төв болон говийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр, 14-нд баруун аймгуудын нутгийн зүүн, говийн аймгуудын нутгийн баруун хэсэг, төвийн аймгуудын нутгийн зарим газраар, 15-нд баруун аймгуудын нутгийн зүүн, төв болон говийн аймгуудын ихэнх нутгаар, 16-нд төвийн аймгуудын нутгийн өмнөд болон зүүн, зүүн аймгуудын нутгийн баруун хэсэг, говийн аймгуудын нутгийн зарим газраар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно. Салхи нутгийн зарим газраар борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. 14-нд нутгийн хойд хэсгээр, 15, 16-нд нутгийн төв хэсгээр өдөртөө бага зэрэг сэрүүсэж Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутаг, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчир орчим, Эг, Үүр, Орхон, Сэлэнгэ, Хараа, Ерөө, Туул, Тэрэлж голын хөндийгөөр шөнөдөө 4-9 хэм, өдөртөө 16-21 хэм, Их нууруудын хотгор, говийн бүс нутгийн өмнөд хэсгээр шөнөдөө 15-20 хэм, өдөртөө 29-34 хэм, бусад нутгаар шөнөдөө 10-15 хэм, өдөртөө 23-28 хэм дулаан байна.

Categories
мэдээ нийгэм цаг-үе

Иргэний шилжилт хөдөлгөөнийг өнөөдөр зогсооно DNN.mn

Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны 19 дүгээр тогтоолоор Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 2024 оны ээлжит сонгуулийн санал авах өдрийг 2024 оны 10 дугаар сарын 11-ний өдөр байхаар товлосон.

Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуулийн тухай хуульд “Иргэний засаг захиргааны нэг нэгжээс нөгөө нэгжид шилжин суурьших хөдөлгөөнийг санал авах өдрөөс 60 хоногийн өмнө зогсоож, санал авах өдрийн дараах өдрөөс сэргээнэ” гэж заасан. Хуулийн дагуу иргэний шилжилт хөдөлгөөнийг өнөөдрөөс буюу 2024 оны 8 дугаар сарын 12-ны өдрөөс эхлэн зогсооно.

Түүнчлэн Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 2024 оны ээлжит сонгуулийн сонгогчдын нэрийн жагсаалтыг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын https://election.burtgel.gov.mn/ цахим санд байршуулсан. Сонгогч Та сонгогчдын нэрийн жагсаалтад бүртгэгдсэн эсэхээ https://election.burtgel.gov.mn/ холбоосоор нэвтэрч шалгана уу.

Categories
мэдээ нүүр-хуудасны-онцлох онцлох-нийтлэл улс-төр

Хүний амь бүрэлгэсэн, эрхийг нь ноцтой зөрчсөн этгээдүүдийг ил зарладаг болъё DNN.mn

Хүн төрөлхтөн сүүлийн жилүүдэд дайн байлдаан, хүний эрхийн зөрчлөөс аль болох ангид байхыг хүсч, түүнийхээ төлөө олон ч зүйлийг сэдэж, санаачилж байгаа. Харамсалтай нь энд тэнд элдэв мөргөлдөөн, алан хядах ажиллагаа, хүний эрхийн зөрчил гарсаар л байна. Харин үүний эсрэг дэлхий нийт нэгэн зүйлийг бодож олсон нь тэр бүхнийг хийгчдийг олон түмэнд илчлэх юм.

Терроризм буюу алан хядлагыг санаачилсан, гардан зохион байгуулсан бүгдийг нь хань хамсаатантай нь, дэлгэрэнгүй мэдээлэлтэй нь дэлхийгээр нэг харуулж байна. Хүний эрхийг ноцтой зөрчсөн үйлдлүүд дээр ч энэ аргыг өргөн хэрэглэх болсон. Энэ нь эргээд хэн нэгэн этгээд бусдын ятгалга, дарамтад орж, хэн нэг даргын тушаал шийдвэрийг үг дуугүй гүйцэтгэдэг байдлыг бууруулдаг болохыг хэлж байгаа. Хүний эрхийг ноцтой зөрчсөн, амь насыг нь бүрэлгэсэн нь хөдөлшгүй баримтаар тогтоогдсон л бол гэр бүл, төгссөн сургууль, эргэн тойрныхонтой нь ингэж зарлах нь бууруулах, урьдчилан сэргийлэх үр дүнтэй арга гэдгийг дэлхий нийт мэдээд, хэрэгжүүлээд байна. Гэтэл манайд бүх зүйл эсрэг. Төрийн болоод албаны нууц, нэр хүнд гэсэн том халхавч өмнөө барьчихаад бүхнийг нууцлаад өнгөрдөг. Хүний эрхийг ноцтойгоор зөрчөөд, тэр бүү хэл амь насыг нь бүрэлгэчихээд байхад л хөдөлдөггүй. Иргэний эрхийг зөрчих болохоор хүний эрх ёстой түй ч хамаагүй. Харин ийм бусармаг зүйлийг хийх тушаал өгсөн дарга, гардан гүйцэтгэсэн нөхдийн талаар мэдээлэх болохоор хувь хүний нууц, хүний эрхийн мэдрэмж нь хамгийн өндөртэй улс болчихдог. Өнөөдөр манайд яг ийм л байгаа. Ийм болоод удаж байна. Ингээд хэлэхээр нөгөөдүүл чинь манайд алан хядлага байхгүй, хүний эрхийн зөрчил бага гэсэн улигт үгсээ давтах биз. Тэгдэг ч юм. Харин тэгвэл бидэнд эргэн санах гашуун түүх, ой санамж бий гэдгийг хэлье.

Улс даяараа онц байдал тогтоох хэмжээнд хүрч байсан 2008 оны долдугаар сарын 1-ний өдрийг санацгаая. Жагсаал цуглааныг тараахын тулд Монголын төр тавын таван иргэнээ зүгээр л гудамжинд нохой шиг буудаж байлаа. Энэ бол алан хядлага мөн. Хариуцлагыг нь гүйцэтгэх байгууллагын хэдхэн дарга нарт тохоод л өнгөрсөн. Үгээ хэлж, үзэл бодлоо илэрхийлэн жагсагчдыг өдгөө ч хүчний байгууллагуудаас элдвээр дарамталдаг тухай тэд хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа олонтаа дурдсан байдаг. Тэгэхээр ийм байдал дахиад давтагдахгүй гэх баталгаа яг хаана байгаа юм бэ. Уг нь бол дээрх аймшигт явдлын дараа хэн гэдэг дарга нь бууд гэсэн тушаалыг өгсөн. Түүнийг нь хэн, хэн гардан гүйцэтгэсэн гэдгийг олон нийтэд нээлттэйгээр мэдээлэх ёстой байлаа. Хэрэв тэгсэн бол дараагийн удаа дарга нар тийм тушаал өгөхөө болино. Буулгасан тушаалыг нь хууль ёсны биш байна, тиймээс гүйцэтгэхгүй гэж хэлдэг албан тушаалтнууд бий болох ёстой байлаа.

Манайд өнөөдөр хүний эрхийн ноцтой зөрчил хэрээс хэтэрч, тоогоо алдсан. Төрийн байгууллагуудын хүнд суртал, элдэв дарамтыг шүүмжилж, тэсвэрлэж чадалгүйгээр төв талбай дээр нэг иргэн өөрийгөө шатаахад “Мөрийтэй тоглоомын өрөнд орсон, үл бүтэх нөхөр” болгоод л дуусгаж байв. Хэвлэн нийтэлснийх нь төлөө нэг сэтгүүлчийг элдвээр оролдсоор өнөөдөр тортой хананы цаана суулгачихсан л байна. Мөн 21-хэн настай цэл залуухан залуу цагдаа нарт зодуулснаасаа болоод эмнэлгийн орон дээр гавтайгаа байсаар байгаад бурхны оронд одсон. Энэ тухай одоохондоо шуугьж л байна. Гэхдээ хэсэг хугацааны дараа тэгсхийгээд намждаг байдал тогтсон. Анх энэ тухай мэдээлэл гарсны дараахан хүчний байгууллагуудын зүгээс тухайн залууг 10 гаруй гэмт хэрэгт шалгагдаж байсан. Бараг л “Үхэж байхдаа таарсан амьтан” гэсэн утгатай мэдээлэл хийж байв. Түүнийг шүүхээс гэм буруутайд тооцоогүй, төрийн хамгаалалтад байсан гэдгийг энд дурдах нь зүйтэй. Хууль зүйн сайд нь холбогдох албаны хүмүүсийг дуудаж уулзах гэхэд цагдаа, шүүхийн шийдвэрийн байгууллагын дарга нь очоо ч үгүй. Үүнийг нь юу гэж ойлгох хэрэгтэй вэ. Нэг бол шинэ сайдаа үл тоосон. Үгүй бол хүний амь насыг юман чинээ бодохгүй байна гэж бодох юм уу. Энэ бол хүний эрхийн маш ноцтой зөрчил гэдгийг мэргэжлийн хүмүүс нь хэлээд л байгаа. Амь насаараа төлж ил болгосон нь л энэ болохоос биш цаана нь ийм хэрэг зөндөө бий гэдгийг ч хэлдэг. Энэ удаагийн сонгуулийн үр дүнгээр хамтарсан засаг бий болж Хууль зүйн салбарыг Ардчилсан нам авсан. Тус нам хүний эрхийг дээдэлдэг гэдгээ байнга илэрхийлсээр ирсэн. Харин үнэхээр тийм эсэхийг одоо л харах цаг. Үнэхээр л хүнээ боддог, эрхийг нь дээдэлдэг улс төрийн хүчин юм бол зоригтой шийдвэр гаргаж, хэн гэж дарга түүнийг зодох, гавтай байлгахыг тушаасныг ил болгох ёстой. Мэдээж энэ үүргийг гүйцэтгэж, талийгаачийг үхэлд хүргэсэн албан хаагчдыг ч зарлах хэрэгтэй. Ер нь л мэдээлэл нь хаалттай, ил тод бус байвал хаана ч хүний эрхийн зөрчил гаарч, авлига хээл хахууль гаардаг жамтай. Тиймээс энэ төрлийн гэмт хэрэг, бүр тодруулбал хүний амь насыг хохироосон, эрхийг нь ноцтой зөрчсөн гэмт хэргийг хийсэн этгээдүүдийн мэдээллийг заавал ил болгох хэрэгтэй байгаа юм. Тэгж байж бид дэлхий нийтийн яваад байгаа зөв зам руу чиглэж, энэ төрлийн гэмт хэрэг гарахаас урьдчилан сэргийлэх боломжтой болно.

Хууль, хүчний байгууллага мэдээж босоо удирдлагатай. Үнэхээр ч босоо удирдлага нь хэрэгжих газраа хэрэгжих зайлшгүй шаардлага бий. Гэвч хэдий болтол даргын үгийг бурхны лүндэн мэтээр хүлээн авч, алга хавсран ёсолж, үг дуугүй биелүүлэх ёстой юм бэ. Одоо чинь дарийн утаа үнэртсэн дайны үе биш. Ардчилал, хүний эрхийг дээдэлсэн, хүмүүнлэг энэрэнгүй нийгэм бүтээхийг зорьж яваа энх цаг. Тэгэхээр алба хаагчдаа даргын хууль бус тушаал, шаардлагыг биелүүлдэггүй. Тэр талаар нь зоригтойгоор шүгэл үлээдэг болгон бэлтгэх хэрэгтэй. Харин эргээд шүгэл үлээсэн алба хаагчдаа хамгаалдаг, эрхийг нь эдлүүлдэг хуулийн зохицуулалт хэрэгтэй байгаа юм. Уг нь өнгөрсөн парламентын үед “Шүгэл үлээгчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль” өргөн баригдсан ч манай дарга нар баталж өгөөгүй. Тэгвэл энэ удаад юуны тулд 126 гишүүнтэй болж, засгаа хамтран барьж байгаа билээ. Энэ талын хуулийн төслүүдийг өргөн барьж, одоо байгаа хуулиудаа эмхлэн цэгцлэх ёстой. Дээрээс нь хүний эрхийг ноцтой зөрчсөн этгээдүүдийн мэдээллийг ил тод болгодог бие даасан хууль байсан ч болохгүй гэх газаргүй. Мөн хүний эрхийн төлөө дуу хоолойгоо хүргэдэг төрийн бус байгууллага, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээ ч чадавхжуул. Хүний эрхийн үндэсний комисс заавал гэмт хэрэг болсны араас л явдаг биш, урьдчилан сэргийлэх, соён гэгээрүүлэх ажлуудаа хийдэг болмоор байна. Ингэж байж л бид зориод байгаа хүнлэг, энэрэнгүй нийгмээ байгуулахад тодорхой шат ахина. Эс бөгөөс төрийн хамгаалалтад байсан иргэд нь гавтайгаа үхэж, үзэл бодлоо илэрхийлсэн нь гудамжинд буудуулсаар байх болно.

Categories
мэдээ нийгэм нүүр-хуудасны-онцлох онцлох-нийтлэл

Д.Сүнжид: Дүрэм журам нь өөрөө хүний эрхийг зөрчөөд байна DNN.mn

 ТАЛИЙГААЧ О-ГИЙН ХЭРЭГ МОНГОЛ ЗАЛУУС АМЬД ЯВАХ ЭРХЭЭ ЭДЭЛЖ ЧАДАХГҮЙ БАЙГААГ ХАРУУЛЖ БАЙНА

Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаар Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын дарга Д.Сүнжидтэй ярилцлаа.


-Иргэн О цагдан хоригдож байхдаа Улсын III төв эмнэлэгт хүргэгдэж, улмаар 23 цагийн дараа амьсгал хураасан. Иргэдийн бухимдлыг төрүүлж байгаа нэг асуудал нь талийгаач эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ авч байхдаа гавтай байсан гэдэг асуудал. ШШГЕГ-ын журамд нь үнэхээр тийм байв уу?

-Төрийн байгууллагын хяналтад байсан иргэн амь насаа алдсан нь ноцтой тохиолдол. Тиймээс ч шуурхай ажиллаж, гэм буруугийн асуудлыг тогтоож, хариуцлага тооцох ёстой. Дээрх харамсалтай хэрэг 2024 оны долдугаар сарын 23-ны өдөр болсон тухай мэдээллийг ХЭҮК авсан даруйдаа шуурхай ажиллаж эхэлсэн. Комиссоос ШШГЕГ-ын харьяа Цагдан хорих 461 дүгээр хаалттай ангид ажиллаж, холбогдох алба хаагчдаас мэдээлэл, тайлбар авч дүрэм, журамтай танилцсан. Аюулгүй байдал талаас гав хэрэглэхээр журамласан байсан ч эмчилгээ хийх үед, мөн ухаангүй үед хэрэглэх талаар бол зохицуулалт тусгаагүй байна лээ. Эмнэлэгт ухаангүй ирсэн үйлчлүүлэгчид ямар журмаар үйлчилгээ үзүүлэх вэ гэдэг нь эмнэлгийн өөрсдийн стандарт байх ёстой. Эмнэлэгт янз бүрийн нөхцөл байдалтай иргэн тусламж үйлчилгээ авдаг. Ухаантай ухаангүй, өөрийгөө хянаж чадах, чадахгүй гэх мэт. Энд хүний эрхийн асуудал хөндөгдөж байгаа юм. Гэтэл үүнийг одоо болтол нэгдмэл байдлаар журам, стандартыг нь гаргаж шийдээгүй байна гэдэг тун харамсалтай. Талийгаач О-гийн амиа алдсан хэргийн хувьд гав хэрэглэсэн нь хүнлэг бус харьцаа мөн гэж Комисс дүгнэсэн. Тухайн нөхцөл байдалд хүнлэг харьцах, иргэнээ бодож шийдвэр гаргах нь алба хаагчдаас ихээхэн шалтгаалдаг. Хэн ч байсан нэр төр байна, ямар ч тохиолдолд тухайн хүний эрхэм чанарыг нь гутаахгүй байх, хүнлэг бус хандахгүй байх үүрэгтэйг санах ёстой.

-Тэгэхээр алба хаагчдыг шууд буруутгах нь өрөөсгөл бололтой?

-Хууль тогтоомжийн зохицуулалт болон салбарын дүрэм журам цаашлаад алба хаагчдын хандлага, үйлдэл гээд бүгдийг нь авч үзэх ёстой. Эцэстээ энэ бүх тогтолцоо нь хүний эрхийн зөрчилгүй байх, хүний төлөө байх учиртай шүү дээ. Дүрэм, журамд тодорхой зохицуулаагүйгээс, байгууллагын үйл ажиллагаа уялдаа холбоогүйгээс, алба хаагчийн хандлага, ур чадварын асуудлаас үүдэн хүний эрхийн зөрчил гарч байна. Энэ нь өөрөө төрийн байгууллагуудын хүний эрхийг хангах, хамгаалах үүрэгтэй уялдахгүй байгааг харуулж байгаа юм. ХЭҮК-оос хийгдэж байгаа хяналт шалгалтууд нь ихэвчлэн Комиссын гишүүдийн санаачилгаар хийгддэг. 2023 оны тоон мэдээнээс үзвэл, гомдол мэдээллийн мөрөөр 25 удаагийн хяналт, шалгалт хийсэн. Гэтэл Комиссын гишүүдийн санал, санаачилгаар 119 удаагийн хяналт шалгалт хийсэн байна. Хүний эрх зөрчигдсөн байж болзошгүй тохиолдол гармагц, гарах эрсдэл байвал үүнээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Комиссын гишүүд санаачилгаараа тухайн байгууллагад хяналт шалгалт хийж, дүгнэлт гаргадаг.

-Энэ хэргийг эцэслэн дүгнэхэд шүүх шинжилгээний хариу ихээхэн үүрэг гүйцэтгэнэ. Одоо хариу л хүлээгдэж байна уу?

-Хоёр асуултад хариу өгөх ёстой. Нэгдүгээрт, эрүүдэн шүүгдсэн тухай асуудал. Талийгаач 2024 оны нэгдүгээр сард энэ талаарх гомдлыг АТГ-т гаргасан. Гомдлыг хэрхэн, яаж шийдэгдсэн бэ гэдэг хариуг прокуророос өгөх ёстой. Хоёрдугаарт, яагаад амиа алдав гэдэгт хариулах ёстой. Комиссоос цагдаа, прокурор, Цагдан хорих 461 дүгээр анги, Улсын III төв эмнэлэг зэрэг байгууллагаас мэдээлэл авч, биечлэн уулзсан. Иргэдийн хувьд маш хурдан ямар нэг дүгнэлт сонсож, буруутныг мэдэхийг хүсдэг.

ХЭҮК нь хүний эрх зөрчигдсөн эсэх, хаана зөрчигдөв гэдэг дээр мэргэжлийн дүгнэлтийг олон талын дүн шинжилгээ, хяналт шалгалтын үндсэн дээр гаргадаг байгууллага. Энэ дүгнэлтийг цаг алдахгүйгээр тогтмол, шуурхай гаргаж, холбогдох байгууллагуудад хүргүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл, ийм шалтгааны улмаас хүний эрх зөрчигдөх эрсдэлтэй байна, эсвэл зөрчигдсөн байна. Энэ зөрчлийг таслан зогсоо, хүний эрх зөрчигдөхөөс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор ийм ийм арга хэмжээ авч хэрэгжүүл гэдэг зөвлөмж, шаардлага хүргүүлдэг.

Гэтэл зарим тохиолдолд хүний эрх зөрчигдсөн эсэх дүгнэлтийг гаргахын тулд тодорхой хэмжээний цаг хугацаа шаардагдах тохиолдол гардаг. Жишээлбэл, иргэн О амиа алдсан хэрэг дээр дүгнэлтийг гаргахын тулд олон ажиллагаа хийх шаардлагатай болсон. Үүнд, нотлох баримтуудтай танилцах, хамт хоригдож байсан хүмүүстэй уулзах, шийдвэр гүйцэтгэх газрын алба хаагчдаас тайлбар авах, хяналтын камерын бичлэгийг шүүх зэрэг олон талын мэдээлэл цуглуулж, олон газраас тайлбар мэдээлэл авах шаардлагатай болсон. Энэ утгаараа зарим тохиодолд тодорхой хугацаа шаардлагатай. Бид алдах эрхгүй мэргэжлийн байгууллагын албан хаагчид. Маш үндэслэлтэй, нарийн ажиллах ёстой юм шүү дээ. Талийгаач О бол монгол залуус “амьд явах эрх”-ээ эдэлж чадахгүй байгаагийн тод жишээ.

ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН НЭМЭЛТ ӨӨРЧЛӨЛТӨӨР ШҮҮХИЙН ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ НЭГ Ч БАРИВЧИЛГАА ЯВАГДАХГҮЙ БОЛЛОО

-Эрүүдэн шүүлт гэдэг асуудлыг ХЭҮК олон жил хөндөж ярьсан. Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх олон удаагийн илтгэлд тусгаж, УИХ-аас хэлэлцүүлсний эцэст Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулснаар шүүхийн зөвшөөрөлгүй баривчилгаа хийгдэхгүй боллоо. Үүнийг Комиссын ажлын үр дүн гэж харсан.

-ХЭҮК анх байгуулагдсанаасаа хойш эрүүдэн шүүлтийн эсрэг тэмцэж ирсэн. Тухайн үед цагдан хорих байр, баривчлах байранд эрүүдэн шүүлт түгээмэл байсан. Гэтэл 2017 оноос л эрүү шүүлтийг гэмт хэрэгт тооцож эхэлсэн шүү дээ. Бидний зүгээс үүнд багагүй хүчин чармайлт гаргаж, үндэслэл, судалгааг нь хийж, асуудлыг ил гарган тавьснаар энэ өөрчлөлтийг бий болгосон.

НҮБ-ын Дур зоргоор баривчлан саатуулах асуудал хариуцсан тусгай илтгэгч 2022 онд Монгол Улсад ажиллаад дүгнэлт гаргасан. Энэ дүгнэлтдээ баривчилгааны 98-99 хувь нь шүүхийн хяналтгүйгээр явагдаж байна гэсэн. Өөрөөр хэлбэл, хойшлуулшгүй гэсэн үндэслэлээр 48 цагийн хугацаанд шүүхийн зөвшөөрөлгүй баривчилдаг. Эсхүл таслан сэргийлэх арга хэмжээ болгож цагдан хорьж буй асуудал нь тодорхой орон зайд хорих замаар хүний эрхийг хязгаарладаг. Тэр хугацаанд баривчлах асуудлаар гомдол гаргах боломжгүй байх, өмгөөлөгчгүй мэдүүлэг өгөх, эрүүдэн шүүлтэд өртсөн гэдэг гомдол мэдээллийг ХЭҮК-т цөөнгүй иргэн гаргасан, дээрх асуудал нь хүний эрхийн зөрчил мөн гэж Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх 22 дахь илтгэлд тусгасан. Улмаар илтгэлийг УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцэж, УИХ-ын 35 дугаар тогтоолыг баталсан. Ингэснээр Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг НҮБ-ын зөвлөмж, олон улсын гэрээ конвенцод нийцүүлж маш тодорхой нарийвчлан хуульчилснаар хойшлуулшгүй тохиолдол гэх үндэслэлийг бүгдийг нь хассан.

Хуулийн нэмэлт өөрчлөлт 2024 оны наймдугаар сарын 1-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж эхэлснээр бүх баривчилгаа шүүхийн хяналтан дор явагддаг болж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, өмнө нь хорих ял ногдуулахаар заагаагүй гэмт хэрэгт цагдан хорих арга хэмжээг түгээмэл хэрэглэдэг байсан явдал таслан зогсоогдож байна гэсэн үг. Гэхдээ нэг зүйл бий. Энэ нь хохирогчийн аюулгүй байдлыг хангах үүднээс буюу хорих ялгүй зарим төрлийн гэмт хэрэгт холбогдсон бол цагдан хорих арга хэмжээг хэрэглэнэ. Ингэхдээ шүүхээс цагдан хорих прокурорын саналыг хэлэлцэж, шийдвэрлэх ёстой. Хуульд ийм нэмэлт өөрчлөлт ороход ХЭҮК ихээхэн хүчин чармайлт гаргаж, шахалт үзүүлж ажилласны үр дүн юм.

-Ер нь таны харж буйгаар Монгол Улсад гарч байгаа хүний эрхийн нийтлэг зөрчлүүдийн үндсэн шалтгаан нь юу вэ?

-Нийгэм дэх хүний эрхийн тухай мэдлэг, мэдээллийн дутмагшлаас үүднэ. “Яасан ч үүнийг үйлдэж болохгүй” гэсэн ойлголт, “Тэр намайг ингэх эрхгүй” гэсэн өөрийгөө хамгаалах мэдлэг, энэ тохиолдолд хаашаа хандах вэ гэдгээ мэддэг байх гэх мэт. Хэн “хүчтэй” нь бусдад илүүрхэх эрхтэй мэт аашилдаг, энэ дур зоргыг нь хууль ёсны замаар арга хэмжээ авч хязгаарлахгүй байгаа байдал нь хүний эрхийн зөрчилд бас нөлөөлж байна. Мэдээж ядуурал хамгийн ихээр нөлөөлж байна. Амьжиргааны түвшин нь маш олон асуудлын суурь болдог. Ядуурал, гэр бүлийн хүчирхийлэл, хүүхдийн эрх, хүний эрхийн зөрчил гээд дагалдах асуудлууд гарч ирдэг. Өнөөдөр Монголын хүн амын 27 орчим хувь нь амьжиргааны түвшин доогуур байна. Энэ тооны цаана хүний эрхийн маш олон асуудал яригдана.

-Хурдан морь унаач хүүхдүүдийн нөхцөл байдал ямархуу байна вэ?

-Соёл, уламжлал гэдэг зүйл өөрөө маш хүчтэй, гүн суурьтай үзэгдэл юм л даа. Өөрчлөлтийг маш бага багаар хийхээс өөр ямар ч аргагүй. Унаач хүүхдүүдийн тухайд хамгаалах хувцас, хэрэглэлийн стандарттай болоод багагүй хугацаа өнгөрч байна. 2021 онд хийгдсэн судалгаагаар уяачид өөрийн хамаатан, төрөл садныхаа хүүхдээр морь унуулж байгаа бол стандартаа сайн сахиж, хүүхдээ хайрладаг юм байна. Харин аав, ээж нь малчин, эсвэл уяачийндаа “амьдардаг” хүүхдүүдэд ихэвчлэн өөрөөр ханддаг. Тэднийг “тавиул хүүхэд” гэдэг. Тиймээс эдгээр хүүхдийн эрхийг зайлшгүй анхаарч, хамгаалах ёстой. ХЭҮК нь Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх нийт 23 илтгэлийн 15-д нь хүүхдийн эрхийн асуудлыг тусгайлан тусгаснаас хоёр нь унаач хүүхдийн эрхийн зөрчлийг судалж, УИХ-аар хэлэлцүүлсэн.

Хүүхдийн дээд эрх ашгийг хамгаалахад эцэг эх, асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн хараа хяналт хамгийн чухал. Гэтэл хүүхдэдээ тавих хараа хяналт сул, хайр халамж хангалттай үзүүлдэггүй, цаашлаад гэр бүлийн нөхцөл байдал зэргээс үүдэн хүүхдээрээ ажил хийлгэж байсан тохиолдол олон гарсан, одоо ч байсаар байхыг үгүйсгэхгүй. Хүүхдийн эрхийн асуудал бол үүрэг хүлээгчдийн бүгдийнх нь байнга санаа тавьж, зөрчлийг шуурхай таслан зогсоож, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлж байх ёстой асуудал.

-Сум, орон нутагт амьдардаг хүүхдүүдийн хувьд маш олон асуудал тулгамддаг. Зөвхөн сурч боловсрох эрхийн хэрэгжилт гэлтгүй шаардлагатай эмээр хангагдаж чадахгүй байх гэх мэтчилэн?

-Хөдөө орон нутаг дахь байнгын асаргаанд байдаг, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүд эмийн хангалт муу, шаардлагатай эм нь тасалддаг асуудал гарсан. Энэ асуудалд Комисс хатуу байр суурьтай байгаа. Судалж үзэхэд, тухайн эм тариа нь импортоор орж ирдэг, нийлүүлэлт тасарчихвал хаанаас ч олох аргагүй юм билээ. Учир нь зарим эм нь импортоор шууд оруулах эмийн жагсаалтад байхгүй. Мэдрэлийн ёзоор тайруулах хагалгаа хийлгэсэн тохиолдолд уудаг 40 гаруй эм байдаг. Гэтэл үүний тал хувь нь Монгол Улсын эмийн бүртгэлд байхгүй. Эмийн дэлгэрэнгүй бүртгэл, судалгаа хангалтгүй, гааль дээр ирсэн эм тариа нь бичиг баримт бүрдүүлбэрийн шаардлага хангадаггүй, эмийн нөөцийн жагсаалтад бүртгэгдээгүй зэрэг шалтгааны улмаас эмийн тасалдал үүсдэг. Гэтэл Эрүүл мэндийн сайдын нэг удаагийн импортын зөвшөөрлөөр удаа дараагийн татан авалт хийгддэг байх жишээтэй. Энэ бол Эрүүл мэндийн салбарын дагнан хариуцах ёстой ажлууд. Шийдэх боломжтой ийм асуудлууд үр нөлөөгүй, уялдаа холбоогүй үйл ажиллагаанаас болж шийдэгдэхгүй байна. Байнгын асаргаа шаардлагатай хүүхэдтэй гэр бүлийн ээж, аавууд ажил хөдөлмөр эрхлэх болмж хомс байдгаас шалтгаалж, санхүүгийн дарамтад өртөх эрсдэл өндөр байдаг. Тиймээс ээж, аав асран хамгаалагчид, гэр бүлийн санхүүг хэрхэн дэмжих асуудлыг бас шийдэх ёстой.

Түүнчлэн орон нутгийн хүүхдийн боловсролын асуудал, хөгжих, хамгаалагдах эрхийг хангах асуудал чухал байна. Энэ асуудалд Комисс байнгын хяналт тавин ажиллаж байгаа. Дотуур байруудыг үе шаттай шинэчлэх, стандартад нийцүүлэх зэрэг асуудалд хяналт шалгалт хийж, Илтгэлд тусгасан. Үүний мөрөөр дотуур байруудыг үе шаттай шинэчилж, шинээр барихыг УИХ-аас Засгийн газарт даалгасан. Энэ ажил хэрэгжээд эхэлсэн.

ХЭҮК ҮРГЭЛЖ “ЧИХНЭЭС ХОНХ УЯСААР” БАЙХ БОЛНО

-Төр хүний эрхийг хангах, хамгаалах, хөхиүлэн дэмжих үүрэгтэй. Эндээс ХЭҮК нь төр энэ үүргээ хэрэгжүүлж байгаад хөндлөнгөөс хараат бусаар хяналт тавьдаг, хүний эрхийн хэрэгжилтийг шаарддаг гэж ойлгож болох уу?

-Монгол Улсын Үндсэн хуульд зааснаар төр нь хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах, хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчихтэй тэмцэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүрэгтэй. Хүний эрхийг хангах, хамгаалахад оролцохгүй төрийн байгууллага гэж байхгүй. Хууль тогтоох, шүүх, гүйцэтгэх бүхий л байгууллага бүгд үүрэг хүлээгч. Харин хэн нь ямар үүрэг хүлээх вэ гэдэгт хуулиар чиг үүрэг, эрх хэмжээг нь тодорхойлдог. Тогтолцоогоо харах юм бол, Засгийн газарт хамгийн их үүрэг оногддог. Өнөөдөр 4100 орчим төрийн байгууллагад 225 мянга гаруй төрийн албан хаагч ажиллаж байна. Харин ХЭҮК хүний эрхийг хангах, хамгаалахад ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ гэвэл, энгийн үгээр бол “оношилгоо хийдэг”, хүний эрхийн хувьд хийх ажлын “луужингийн чигийг заадаг” гэсэн үг.

-Тухайлбал?

-Тогтолцоо нь ажиллаж байна уу, баталсан хууль тогтоомж хүний эрхэд ээлтэй байж чадаж байгаа эсэхийг судалдаг. Хүний эрхийн зөрчил гарсан бол яаж арилгах, залруулах ёстой вэ гэдгийг нь хэлнэ. ХЭҮК-оос жил бүрийн хавар бүр Хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх илтгэлийг УИХ-д танилцуулдаг. Мөн иргэдээс ирсэн гомдол, өргөдлийг гомдол шалгах ажиллагааны журмаар шийдвэрлэдэг.

Хамгийн гол хөнддөг сэдэв бол тогтолцооны асуудал. Хүүхэд хамгааллын тогтолцоо, гэр бүлийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх тогтолцоо, хагас болон бүтэн өнчин хүүхдийн эрхийн асуудал, цэргийн дүрмийн бус харьцаа, эрүү шүүлтийн асуудал гэх мэт. Эдгээр асуудал гарч байгаа цаад учир шалтгааныг тогтоож, зөрчлийг арилгах зөвлөмж, шаардлага хүргүүлдэг.

-Өмнө нь илтгэлийг зөвхөн УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хороогоор хэлэлцдэг байсан. Харин Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр УИХ-аар хэлэлцдэг болсон байх аа?

-Тийм. Том зургаар харвал, илтгэлийн ач холбогдол жил ирэх тусам нэмэгдэж байна. Анх зөвхөн байнгын хороогоор хэлэлцдэг байсан бол 2021 оноос эхлэн УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцдэг болсон. Үүний үр дүнд асуудлыг олон талаас харах боломж нэмэгдсэн. Бидний зүгээс шаардлага, зөвлөмжөө хүргүүлнэ. Нөгөө талаасаа хэрэгжүүлж буй байгууллагууд өөрсдийн байр сууриа илэрхийлж, шийдэл гаргалгаагаа нээлттэй ярилцаж, хэлэлцэнэ. ХЭҮК-оос танилцуулсан илтгэлийн мөрөөр УИХ-ын тогтоол гардаг. Тогтоолыг Засгийн газар биелүүлэх үүрэг хүлээдэг.

-УИХ-ын гишүүд танайхаас танилцуулсан илтгэлтэй бүрэн гүйцэт танилцдаг уу. Танай байгууллагын чиг үүргийг хэр сайн ойлгосон байдаг юм бэ?

-Өнгөрсөн жилийн 22 дахь илтгэлтэй УИХ-ын зарим гишүүд сайн танилцсан байна лээ. Мөн Хууль зүйн байнгын хорооны гишүүд сайн уншиж танилцсан байдаг. Хүний эрхийн дэд хорооны хуралдааны үеэр ХЭҮК-оос хууль санаачлах тухай асууж байсан. Энэ нь УИХ-д анх удаагаа сонгогдсон гишүүн олон болсонтой холбоотой байх. Хууль санаачлах байгууллага нь манайх биш. Харин УИХ-ын гишүүд хүний эрхийг хангах, хууль тогтоомжийн уялдаа холбоог сайжруулахад нэн тэргүүнд анхаарах хэрэгтэй. Мөн Хүний эрхийг хангах үндэсний хөтөлбөрийг батлах ажил байна. Хүний эрхийн төлөв байдал ямар байгаатай гишүүд танилцаж, санаачилгатай ажиллана байх гэж найдаж байна.

-Жил бүрийн илтгэлд ямар сэдвүүд тусгагддаг вэ?

-Цэргийн албан дахь дүрмийн бус харилцаа, халдашгүй байх эрх, эрүү шүүлтээс ангид байх эрх, шударга шүүхээр шүүлгэх гэх мэт асуудлаар тодорхой зөвлөмжийг тусгадаг. Нийт 23 удаагийн хүний эрхийн илтгэлд хамгийн олон удаа давтагдсан асуудал бол эдийн засаг, нийгэм соёлын салбарт хамаарах эрхүүд буюу сурч боловсрох, хөдөлмөрлөх эрхийн тухай асуудал байна. Зорилтот бүлгээр авч үзвэл, ахмад настнууд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, эмэгтэйчүүдийн эрх хамгийн их хөндөгддөг. Иргэний болон улс төрийн эрхийн хувьд эрүү шүүлтээс ангид байх, шударга шүүхээр шүүлгэх, халдашгүй байх эрхийн асуудлыг нийт 15 удаагийн илтгэлд тусгасан. Халдашгүй байх эрхийг хөндөөгүй илтгэл бараг байхгүй. Цагдан хорих, баривчилгаа хууль ёсных байгаа эсэх, эрүү шүүлтээс ангид байх эрх бол мөнхийн сэдэв байж ирсэн. Энэ зөрчил байгаа цагт ХЭҮК үргэлж л “чихнээс хонх уясаар” байх болно.

ШАХАЛТ ҮЗҮҮЛЭХ ХҮЧ, ДУУ ХООЛОЙ ДУТДАГ

-Жил бүр таницуулж байгаа илтгэлийн хэрэгжилт хангалттай байдаг уу?

-ХЭҮК-ын шаардлага, зөвлөмжийг хангахаар баталсан УИХ-ын тогтоолуудын хэрэгжилтэд 2018 оноос дүн шинжилгээ хийж эхэлсэн. Өмнөх жилийн тогтоолын хэрэгжилтийн дүгнэлт дараа жил гаргах байдлаар дүгнэж байна. Өнгөрсөн дүгнэлтүүдээс харахад, 100 хувийн гүйцэтгэлтэй байсан удаагүй. Гэхдээ бага багаар урагшилж байдаг. Тухайлбал, 2015 онд хөндөгдсөн асуудал жил жилд “сайжирсаар” байгаад энэ жил бүрэн арилж байх жишээтэй. Өнгөрсөн гуравдугаар сард Хууль зүйн байнгын хороотой хамтарч 21, 22 дугаар илтгэлийн мөрөөр батлагдсан УИХ-ын тогтоолын хэрэгжилтийн дүгнэлтийг хэлэлцсэн. Манай зүгээс тогтоолын хэрэгжилтийг 60, 70 хувьтай гэж дүгнэсэн. Гэхдээ яг хувиар илэрхийлэхэд бага зэрэг ярвигтай. Үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх арга хэмжээг хувьчлан дүгнэх нь өрөөсгөл.

-Жишээгээр тайлбарлаач?

-Жишээлбэл, аймаг, сумын төвүүд дэх сурагчдын дотуур байрыг үе шаттайгаар шинэчлэх зөвлөмжийг өгсөн. Сумын төвийн дотуур байрууд нь одоо хүртэл дотор галлагаатай, гал гарах эрсдэлтэй, ариун цэврийн өрөө байхгүй, гадаа ил бие засдаг модон жорлонтой зэргээр хүүхдийн аюулгүй байдалд эрсдэлтэй байдал байсаар байна. Барилга нь хөгцөрч, мөөгөнцөртчихсөн гэх мэт. Стандартын шаардлага хангахгүй, насжилт нь хэтэрчихсэн барилгуудыг шинэчлэх зайлшгүй шаардлагатай. Тэнд хүүхдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх зөрчигдөж байгаа юм. Ямар ч байсан дотуур байруудыг шинэчлэх ажил эхэлсэн. Төсөв төлөвлөгдаж, зарим барилгын ажил эхэлсэн.

-Зөвлөмжийн хэрэгжилт хангалтгүй байх үндсэн шалтгаан нь юу гэж ажиглагддаг вэ?

-Ер нь хүний эрхийг зөрчсөн асуудал гарахаар Комиссын зөвлөмж, шаардлагыг төрийн байгууллагууд хүлээж авч, шуурхай арга хэмжээ авч байгаа хэдий ч нэг удаагийн гал унтраасан шинжтэй байна. Үйл ажиллагаа, авсан арга хэмжээ нь нэг удаагийн шинжтэй биш байгууллагын соёл, зорилго, албан хаагчдын хандлага болж байж хүний эрхийн нөхцөл байдалд ахиц гарна гэдгийг анхаарах ёстой. Хүний эрхийг хамгаалж байгаа дүр үзүүлж ажилладаг хандлагаа өөрчлөх цаг болсон.

Аливаа зөвлөмж, шаардлагыг биелүүлэхэд эргэх холбоотой байж, хүний эрхийн зөрчил үүсч байгаа тэр нөхцөл байдлыг залруулах, таслан зогсоох, урьдчилан сэргийлэх ажлыг бодитоор хэрэгжүүлэх ёстой. Өнөөдөр асуудал, хүний эрхийн зөрчил байгааг илрүүлж, гаргаж тавьж чадаж байна. Шийдвэрлэх арга замыг хувилбартайгаар дэвшүүлж байна. Харин шийдлийг төрийн байгууллагууд хэрэгжүүлэхгүйгээр, эсвэл дүр үзүүлсэн байдлаар аргацаах, хэрэгжүүлэх явцдаа эрчээ алдчихвал ямар ч үр дүнгүй болж байна.

-Иргэд ХЭҮК-ыг эрх баригчид, төрийн байгууллага, албан тушаалтны эрх ашгийг түлхүү хамгаалдаг гэж харддаг. Энэ тал дээр та юу хэлэх вэ?

-ХЭҮК нь өөрөө аливаа тохиолдол, болж буй үйл явдалд нарийн дүн шинжилгээ хийсний дараа хүний эрхийн зөрчил байгаа эсэх дүгнэлтийг гаргах үндсэн чиг үүрэгтэй байгууллага. Тиймээс тодорхой цаг хугацаа шаардагдах нь эндээс тэгж харагдаж байгаа байх. Олон байгууллагатай харилцаж, олон төрлийн асуулга, тодруулга, нотлох баримт, цуглуулсны дараа л хийгдэх зүйл шүү дээ. Тийм болохоор аливаа тохиолдол болонгуут иргэд ХЭҮК дуугарсангүй, буруутныг шууд зарласангүй гэж шүүмжилдэг. Гэтэл яг тэр цаг үед нь бид ид ажиллаж байдаг. Бид хөнгөн хуумгай хөдөлж алдаа гаргах эрхгүй мэргэжлийн байгууллага. Комиссоос төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагааг хянаж, зөвлөдөг, шаарддаг учир төрийн байгууллагуудтай “найз”, “түнш байх боломж” амьдрал дээр байхгүй. Гэсэн ч бид бүх боломжоо дайчлан ажилласаар байгаа. Гэхдээ бидэнд нийгэмд тод сонсогдох дуу хоолой, нэгдэн нийлж шаардлага шахалт үзүүлэх хүч чадал яах аргагүй дутагддаг. Энэ хүч, боломж харин иргэдэд байдаг юм шүү дээ. Харин мэргэжлийн зөв дүгнэлт, мэдээллийг нийлүүлэх нь бидний үүрэг, хариуцлага.

-Баярлалаа.

Categories
мэдээ нийгэм цаг-үе

ЗУРХАЙ: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал нас уртадна DNN.mn

Аргын тооллын наймдугаар сарын 12, Сумъяа гариг. Билгийн тооллын 8, Хонгорцог одтой, шар бич өдөр. Өдрийн наран 05:44 цагт мандаж, 20:11 цагт жаргана. Тухайн өдөр хулгана, луу жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайн. Эл өдөр элдэв үйлд хянуур хандах хэрэгтэй ба ан гөрөө хийх, мал адгуус муулах, хараал, жатхыг буцаах, бүжиг наадам хийх, цэцэрлэг байгуулах, урлан бүтээхэд сайн. Хувцас эсгэх, шинэ хувцас өмсөх, зөвлөгөөн хийхэд муу.

Өдрийн сайн цаг нь хулгана, үхэр, луу, могой, хонь, нохой болой. Хол газар яваар одогсод зүүн урагш мөрөө гаргавал зохистой.

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал нас уртадна.

Categories
мэдээ нийгэм цаг-үе

ЦАГ АГААР: Улаанбаатарт өдөртөө 30 градус дулаан DNN.mn

УЛААНБААТАР ХОТ ОРЧМООР: Багавтар үүлтэй. Бороо орохгүй. Салхи баруун өмнөөс секундэд 4-9 метр. Шөнөдөө +13…+15 градус, өдөртөө +28…+30 градус дулаан байна.

Хур тунадас: Нутгийн баруун хагаст үүлшинэ, бусад нутгаар багавтар үүлтэй. Шөнөдөө баруун аймгуудын нутгийн зүүн хэсгээр, өдөртөө баруун аймгуудын нутгийн зарим газар, төвийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно.

Салхи: Нутгийн зүүн хэсгээр баруун хойноос, бусад нутгаар баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, нутгийн зарим газраар борооны өмнө түр зуур ширүүснэ.

Агаарын температур: Шөнөдөө Монгол-Алтай, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчир орчим, Тэрэлж голын хөндийгөөр +5…+10 градус, Их нууруудын хотгор, говийн бүс нутгийн баруун өмнөд хэсгээр +18…+23 градус, бусад нутгаар +11…+16 градус, өдөртөө  Монгол-Алтай, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутаг,  Завхан голын эх, Хүрэнбэлчир орчим, Халх голын хөндий, Дорнод-Дарьгангийн тал нутгаар +20…+25 градус, Орхон, Сэлэнгэ, Хараа, Ерөө сав газар, Алтайн өвөр говиор +31…+36 градус, бусад нутгаар +25…+30 градус дулаан байна.

БАГАНУУР ОРЧМООР: Багавтар үүлтэй. Бороо орохгүй. Салхи баруун өмнөөс секундэд 4-9 метр. Шөнөдөө +11…+13 градус, өдөртөө +26…+28 градус дулаан байна.

ТЭРЭЛЖ ОРЧМООР: Багавтар үүлтэй. Бороо орохгүй. Салхи баруун өмнөөс секундэд 4-9 метр. Шөнөдөө +8…+10 градус, өдөртөө +25…+27 градус дулаан байна.

 

Categories
story-news

ТОЙМ: “Намрын сар найм биш, найр наадмаа дуусгах болоогүй юу” хэмээн өгүүллээ

ТОЙМ: “Намрын сар найм биш, найр наадмаа дуусгах болоогүй юу” хэмээн өгүүллээ

Categories
мэдээ нийгэм нүүр-хуудасны-онцлох онцлох-нийтлэл

ТОЙМ: “Намрын сар найм биш, найр наадмаа дуусгах болоогүй юу” хэмээн өгүүллээ DNN.mn

“Өдрийн сонин”-ы даваа гаригийн дугаар хэвлэгдэж, та бүхний гарт хүрч байна. 

“Өдрийн сонин”-ы тэргүүн нүүрт Монгол Улс дахь хүний
эрх, эрх чөлөөний байдлын талаар Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын дарга Д.Сүнжид “Дүрэм журам нь өөрөө хүний эрхийг зөрчөөд байна” хэмээн ярьсныг V нүүрээс үргэлжлүүлэн уншаарай.

  • “Шинэ Монгол” сургуулийн үүсгэн байгуулагч, Монгол Улсын гавьяат багш, УИХ-ын гишүүн Ж.Галбадрах “Боловсролын салбарыг өөд татаж байж л хөгжлийн тухай ярих тул би түүний төлөө орж ирсэн” гэлээ.

“Өдрийн сонин”-ы нийтлэлийн бодлогыг тодорхойлогч, ард түмний дуу хоолой болдог “Баримт, үзэл бодол” нүүрт Намрын сар найм биш, найр наадмаа дуусгах болоогүй юу хэмээн өгүүллээ.

  • ИЛ ЗАХИДАЛ: Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Танаа

Монгол Улсын гавьяат багш Д.Доржсүрэн “Агуу их Л.Мөрдоржтой “Отгонтэнгэр шүтээн минь” дуу хийснээрээ бахархдаг” хэмээн ярилаа.

ГАДААД МЭДЭЭ:  “Курскийн цүлхэн-2”

АРЫН НҮҮР: Хүүхдийн авьяасыг хэзээ, хэрхэн хөгжүүлэх ёстой вэ


Эдгээр болон бусад цаг үеийн мэдээ мэдээлэл, ярилцлага, сурвалжлагыг “Өдрийн сонин”-ы даваа гаригийн дугаараас уншаарай.

Дэлгэрэнгүй мэдээллүүдийг уншихыг хүсвэл дараах линкээр бүртгүүлж уншина уу. https://tsahim.dnn.mn/login

Эрхэм уншигч та, манай сонины өнөөдрийн дугаарыг “Монгол шуудан” компанийн(77078975) нийслэл Улаанбаатар дахь 35 салбар, “Түгээмэл” шуудангийн салбаруудаас(70115015) болон сонин борлуулах цэгүүд, Хэвлэлийн биржээс худалдан авах боломжтой. “Өдрийн сонин”-ы өөрийн байранд ирж худалдан авч болно.

Уншигч та “Өдрийн сонин”-ыг захиалан уншихыг хүсвэл 9911-2954, 8811-1375 дугаарт холбогдоно уу.

Цахим хэлбэрээр нь захиалахыг хүсвэл 88111375 дугаарт холбогдож дэлгэрэнгүй мэдээлэл аваарай.

“Өдрийн сонин”-той холбоотой мэдээ мэдээллийг 1900-1987-гоос лавлана уу

 

“ӨДРИЙН СОНИН” ӨГЛӨӨ БҮР ТАНТАЙ ХАМТ